Back to Front Page

ሰማእታትን መረፃን

ሰማእታትን መረፃን

ብስፖናቶ

06-24-20

ድሕሪ ውድቀት ደርግ፣ ኣብ ኢትዮጵያ ንመጀመርታ ግዜ ዝተኻየደን፣ ብዙሓት ፖለቲካዊ ዝተወዳደሩሉን መረፃ ንምሽፋን፣ ናብ ኩሉ ኩርናዓት ሃገርና ጉጅለታት ጋዜጠኛታት ተዋፊሮም ነይሮም። ኣነን ዝተወሰኑ መሳርሕተይን ኣብ'ታ ደሓር፣ ብምኽንያት ኲናት ኢትዮ-ኤርትራ፣ ምስ ባድመ ብሓባር ስማ ዝገነነ፣ ሸራሮን ከባቢኣን እዩ በፂሑና። ከምዚ ዓይነት መረፃ፣ ኣብ ታሪኽ እዛ ሃገር ቦኽሪ ስለዝነበረ፣ ኩሉ ጋዜጠኛ ብልዑል ኣንቅዶት'ዩ ተበጊሱ። ብፍላይ ድማ ናብ ሸራሮን ከባቢኣን ዝተዋፈረ ጉጅለ። ምኽንያት፦ ሸራሮ ኣብ ኢትዮጵያ ህዝባዊ መረፃ ዘስተማቐረት ፈላሚት ከተማ ስለዝነበረት። ብ1972 .. ኣብ'ዚ ቦታ'ዚ ህዝቢ ንዘመሓድሩዎ ወከልቲ ባዕሉ መሪፁ፣ ባይቶ'ውን ብስሩዕ ኣጣይሹ። 

 

ስራሕና ካብታ ኸተማ 5 .. ውፅእ ኢላ ኣብትርከብ ሓንቲ ጣብያ (ኣደመይቲ?)፣ ንምጅማር ኣንጊህና ኢና ተረኺብና። መረፅትን ኣፈፀምቲ መረፃን ቀዲሞም ኣብ ቦታኦም ነይሮም። ኩሎም ነበርቲ፣ ንኸባቢኦም ጥራሕ ዘይኮነስ ንሃገራዊ ባይቶ'ውን ወከልቶም ዝመርፁሉ ስለዝነበረ፣ ብሩህ ተስፋ ኣብ ገፆም ጉሊሁ ይረአ ነይሩ። 

 

ኣብ'ዛ ጣብያ ዘጋጠመኒ ሓደ ፍሉይ ነገር ግን ኣብ ሕልናይ ተሓቲሙ እዩ ተሪፉ። ዕድሚኡ ኣብ 40ታት ዝግመት ኣተሓባባሪ መረፃ እታ ጣብያ ጥራሕ ኣጋውልኡ ትካዘ ዝተፅዓኖ ይመስል። መንቀሊ ናይ'ዚ ከቢድ መንፈስ፣ ቅድሚ ምሃብ ድምፂ ዘሎ ቅድመ ምድላው ዝፈጠረሉ ሻቕሎት እዩ ከይብል፣ ንሱን መሳርሕቱን ብለይቲ ገስጊሶም ኩሉ ነገር ቦታ ቦትኡ ኣትሒዞምዎ ነይሮም። ብዛዕባ እቲ ከይዲ ስራሕ ሓቲተዮ ካብ ዝሃበኒ ሓበሬታ እውን፣ ብዛዕባ ፍሉይ ኩነታቱ ፍንጪ ክረክብ ኣይከኣልኩን። መሳርሕቱ ሕሹኽ ዝበሉኒ፣ ደሓር'ውን ባዕሉ ዘረጋገፀለይ ግን፣ የመና መሰንበዲ ነይሩ - እዚ ሰብ ናብ'ቲ መዓልቲ ኣብዘውግሕ ለይቲ፣ ሰበይቱ ዓሪፋስ ትኩስ ሬሳ ኣብ ገዛ ሓዲጉ እዩ መፂኡ። "ህዝቢ ትግራይ ንነዊሕ ዓመታት ዝተፀበዮን ከቢድ መስዋእትነት ዝኸፈለሉን ስለዝኾነ፣ ዝተወሃበኒ ሓላፍነት ወዲአ ከይደ ክቐብራ እየ" ኢሉኒ፣ ሓዘንን ሓቦን ኣብ ገፁ እናተባረዩ። 

 

ከምቲ ስውእ ተጋዳላይ ኣርቲስት ኢያሱ በርሀ ዝበሎ፣ እማን ኣብ ተጋድሎ ህዝቢ ትግራይ፣ ዘይተነግረ እምበር ዘይተገብረ የለን።

 

Videos From Around The World

ሮማውያን፣ ስርወቃል ሰማእትነት 'martur ወይ ድማ 'ምምስካር' እዩ ይብሉ። ሰባት ንዝኣመኑሉ ነገር ንባዕሎም ከም ምስክር የቕርቡ፤ ምእንትኡ ድማ ይሳቐዩ ወይ እውን ይሞቱ።

 

ማህፀን ሸራሮ ዘፍረየቶም እዞም ደቂ ሰየምቲ ኣድያቦ፣ ዝምስክርዎ ብዙሕ ቅያ ርእዮም እዮም። ስውእ ተጋዳላይ ኣማረ ታረቀ - ኣብ ሸራሮ ምስ ኢድዩ ኣብዝተገበረ ብርቱዕ ውግእ የማነይቲ እግሩ ብኸቢድ ብረት ተሰሊዓ እንትትወድቕ፣ ብፀጋማይ ኢዱ ካብ መሬት ሓፍ ኣቢሉ፣ "እግሪ ኣማረ ታረቀ እምበር እግሪ ተጋድሎ ሓርነት ህዝቢ ትግራይ ኣይተቖረፀን፣ ኣጆኹም ብፆት፣ ሰዓርቲ ኢናፍትሒ ንውፁዓት፣ ዓወት ነቲ ጅግና ህዝቢ ትግራይ!" ኢሉ ብምጭራሕ ብሓንቲ እግሩ ክዋጋእ ፀኒሑ እንትስዋእ መሰኻኽር ዓይኒ እዮም። 

 

ስውእ ተጋዳላይ ጃዕፈር ምስ ፀላኢ ተሓናኒቑ እንትወድቕ'ውን ህዝቢ ሸራሮ ኣካል ድሙቕ ታሪኹ ገይሩ መዝጊብዎ (ኣብታ ኸተማ ዘሎ ናይ መጀመርታ ህዝባዊ ባይቶ ዝተሰየመሉ ብመልክዕ ኣንፊ ትያትር ዝተሃነፀ ኣዳራሽ ብሽሙ እዩ ተሰይሙ)። 

 

ካብ ሞንጎ'ቶም ናብ ደደቢት ዝወረዱ ፈላሞት ተጋደልቲ ሓደ ዝኾነ ስሑል (ገሰሰ ኣየለ) ቅድሚ 44 ዓመታት ከም'ዛ ዘለናላ ወርሒ ሰነ፣ ኣብ መንገዲ ሸራሮ ንውፁዓት ወጊኑ ጠጠው ስለዝበለ፣ ብዓረር ኢድዩ ተሰዊኡ። ምስ ሓዋ ቴድሮስ ገሰሰ (ሕዚ ኮሎኔልብምዃን እግር እግሪ ወላዲኣ ዝሰዓበት ኣጋር ሓኪም ተጋዳሊት ለምለም ገሰሰ፣ ተጋዳላይ ሙሴ ኣብ መንጠብጠብ ተወጊኡ እንትወድቕ ናይ መጀመሪታ ሓገዝ ሕክምና ከም ዝገበረትሉ ብፆታ ይዝክሩ። ለምለም እውን ፀኒሓ ተሰዊኣ።

 

ደቂ እዚ ኸባቢ፣ ብርሃነመስቀል ኢደይ ንፀላኢ ኣይህብን ኢሉ፣ ኣብ ሰለኽለኻ ኣብዝርከብ ገደል ሓኽፈን ፀዲፉ እንትስዋእ ኣብ ጎኑ ኾይኖም ይኳሽሑ ነይሮም። ደቂ ኣቦይ ኣረገሀይ፣ ተጋዳላይ ሓዲስ፣ ተጋዳላይ ፍቓዱን ተጋዳላይ ኣይናለምን በብተራ ኣብ መሬት ኣድያቦ እንትድበዩ መዝሙር ፅንዓት ዘሚሮም።

 

ኣብ ኣኽሱም ኣባል ስርዒት ህወሓት ዝነበረ ተጋዳላይ ክንደያ ተኽሉ፣ ብሰንኪ'ቲ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ደርግ ይወርዶ ዝነበረ ሕሱም ደብዳብ፣ ምሽጥር ውድቡ ካብ ኣፉ ንኸይትሞልቆ፣ መገዛ መልሓሱ እንትቖርፅ፣ ከምኒ ኣማረ ተጠምቀ፣ ተኽሉ አስገዶም፣ ፍስሃ ሃይለ፣ ጨርቆስ ካሳሁንን ዮሃንስን ዝበሉ ብፆቱ ኣባላት ስርዒት እታ ኸተማ፣ ምእንቲ ፍቕሪ ህዝቦም ኣብ ፅርግያ እንትዝርግሑ፣ ኣደታት ትግራይ ንውሽጢ ነቢዐን። ሰማእታት ርሾ ቓልሲ እዮም'ሞ ንመናእሰይ ትግራይ ሕራነ ወሲኹሎም፣ እቲ ገድሊ ገዊዱ። ተጋዳላይ ዘርኡ (ኣግኣዚ)፣ ቀለበት (ዋልታ)፣ ፀሃየ፣ ዶ/ር  ኣታኽልቲ፣ ኩሕለን፣ ዳያን፣ ዓሊሹም (መኮነን ንርኣዮ)፣ ብሩኽ (ኣብርሃ በርሀ)፣ ኣዕፅምቶም እንትዘርኡ መሬት ባዕላ ምስክር'ያ።

 

ጎምባስ ሞሞና ኣብዝተብሃለ ከባቢ ዓብይ ዓዲ፣ ህወሓት ክሳብ ኣፍንጭኡ ምስዝተዓጠቐ ሰራዊት ደርግ ኣብ ዝገጠመትሉ እዋን፣ ጠያይቲ ተወዲኡ ኢድ ብኢድ ምስኮነ፣ ተጋዳሊት ኣልማዝ ኣለሙ ህጁም ኣትያ ንሓደ ኣዛዚ ሰራዊት ፀላኢ ብኢድ ብኢድ ግጥም ኣውዲቓ ብናይ ገዛእ ርእሱ ሳንጃ እንትተቃብፆ፣ መራሕቲ ሓይሊን ጋንታታትን ስለዝተሰውኡ፣ ሓላፍነት መራሒ ሓይሊ ተረኪባ ንቲ ውግእ መሪሓ እንትተዕውት፣ ትግራዋይ ኣብ ኩሉ ኹርናዕ ኮይኑ የጨናጭን ነይሩ። 

 

ኣልማዝ ኣብ ደቡብ ትግራይ ኣብ ዝተኻየዱ ተኸታተልቲ ውግኣት ኣብ ጎኒ እቲ "ፈንቅል" እናተብሃለ ዝፅዋዕ መሃንዲስ ውግእን መርዕድ ፀላእትን፣ ስውእ ተጋዳላይ (ደሓር ሜጀር ጀነራል) ሓየሎም ኣርኣያ እናተዋገአትን እናዋገአትን ድሕሪ ምፅናሕ ኣብ ርእሳ ተወቂዓ ተሰዊኣ። 

 

1971 .. ኣብ ዝተገበረ ኲናት ፆም ኣርብዓ ብጅግንነት ቅያ ካብ ሞንጎ ዝፈፀሙ፣ ኣልማዝ ሓንቲ ከምዝነበረት ንታሪኻ ዘዘንተወ ናይ ሙያ መሳርሕተይ ጋዜጠኛ መኣርግ ኣማረ (ባዕሉ ኣብ ብዙሓት ውግኣት ዝወዓለ ተጋዳላይ እውን')፣ ብኸም'ዚ ይገልፆ፦ "ኣብዚ ውግእ ማይ ፃምእ ሓያል ነይሩ። ተጋደልቲ ማይ ወዲኦም ሽንቲ ዝሰተይሉ እዋን ነይሩ። ኣብዚ ውግእ ብወነ ትዋጋእ ዝነበረት ኣልማዝ ኣብ ኳዳ ቁሩብ ማይ ሒዛ ስለዝነበረት ንድሕሪት ተመሊሳ ንጀጋኑ ተጋደልቲ ማይ እንዳምዐጒት ህይወት ዘሪኣትሎም። እቲ ውግእ ብዓወት ተጋደልቲ ክዛዘም ክኢሉ። ድሕሪ እዚ ተጋደልቲ ናብ ውግእ እንትንኣትው ኣብ ጋንታኹም 'ኳዳ ኣልማዝ' ምሓዝኩም ኣረጋግፁ ንባሃል ነበርና" ይብል።

 

መጋቢት 1970 .. ዝተጋደለት ኣልማዝ ምስ ምድባ ሓይሊ 73 ንፈለማ እዋን ኣብ ውግእ ሴሮ እንትትሳተፍ ከምኒ መኮነን ደባልቀው ዝበሉ ብፆታ ምስ ገዚፍ ሰራዊት ደርግ ገጢሞም ኣብኡ ክቡር መስዋእቲ ኸፊሎም'ዮም። 

 

ንኣልማዝ፣ ኤልሳቤጥ ረዳኢን ሓፍታ ኣዜብ ረዳኢን፣ ሚዘር፣ ከምኡ'ውን ንኻልኦት ስውኣትን ብህይወት ዘለዋን ብዙሓት ደቀንትዮ ትእምርቲ ፅንዓት ዝኾነአን ድማ፣ እታ ምግዳል ዝመሰሰት ጓል ኣንስተይቲ ካሕሳ (ማርታ) ከምኡ'ውን መስዋእቲ ዝቦኮረት አልጋነሽን እየን። ብርሽዋ ሓንቲ ካብ'ቶም ምእንቲ ምሕዝነታዊ ቓልሲ ህዝብታት ኢትዮጵያን ኤርትራን ኣብ በረኻ ሳሕል ካብሞንጎ ዝተቐበሩ ብርክት ዝበሉ ተጋደልቲ ሓንቲ እያ።

 

/እግዚኣብሔር ስፖናቶ "ዱፋዕ ማሌሊት ኣይስበርን፣ ትግራወይቲ ኣዶ ኣይትሕረድን" ኢሉ፣ ኣብ ውግእ ጉና ኢድ ብኢድ ገጢሙ ፀላእቱ ረፍሪፉ በይዛ ህዝቡ እንትስዋእ፣ ህዝቢ ትግራይን ውፁዕ ህዝቢ ማእኸል ሃገርን፣ ኣብ ማህደር ልቡ ዘስፈሮ ታሪኽ ኮይኑ ሓሊፉ። ሕዚ፣ ወዱ ኣሉላ፣ ካብሞንጎ'ቶም ውርሻ ስውእ ስፖናቶ ተረኪቦም ትግራይ ክሓልፈላ ኣብ ልምዓት ዝነጥፉ ዘለው መናእሰይ ሓደ እዩ።

 

ካብ'ቲ መሳሲ መስዋእቲ ዝኾነ ተጋዳላይ ሃፍቶም፣ ክሳብ እቶም ትማሊ ዓመቶም ዝመልኦም ጀነራል ሰዓረ መኮነንን ሜ.ጀነራል ገዛኢ ኣበራን፣ ገድሊ ትግራይ፣ ናይ መስዋእቲ ታሪኽ እዩ። ካብ ሓንቲ ገዛ ክሳብ ሓሙሽተ ዘሰውኡ ከም እንዳ'ቦይ ረታ ዝበላ ስድራን፣ ኣብ ሓንቲ ፀሓይ ልዕሊ 2500 ወገናት ዝሃለቑዋ ሓውዜንን ትእምርትታት ናይ'ዚ ታሪኽ መስዋእቲ እየን። 

 

"በሉ ብፆት ቻው፣ ... ደጊም ጠንክሩ፣ ... ውልቃዊ ድልየትኩም ትሕቲ ሓፋሽ ኣግዝኡ፣ ... ሕድሪ ከይትጠልሙና" - ሕዚ'ውን ልዕሊ መቓብር ዝደሃያ ግዜ ዘየህስሰን ቓላት ወዲ ቐፀላ እየን።

 

እዚ ረዚን ሕድሪ እዩ እምበኣር፣ ንቲ ኣብ መእተዊየይ ዝጠቐስኩዎ ወዲ ጣብያ ኣደመይቲ ከም'ቲ ዓይነት ሓዘን ተፃዊሩ ትኩስ ሬሳ ኣሚኑ ኣብ ገዝኡ ሓዲጉ መረፃ ከፈፅም ዘገደዶ።  

 

ኣብ ግንባር ደብረታቦር፣ ጉና፣ ፍሉይ ሽሙ ክምር ድንጋይ ኣብ ዝተብሃለ ቦታ ኣብ ዝተኻየደ ፅንኩር ውግእ፣ ኣብ ኢድ ፀላኢ ዝኣተው ተጋዳላይ ኣሞራ (ወልደገሪማ)፣ ተጋዳሊት ቐሺ ገብሩን ብፆቶምን፣ ዋላ ኣብ ምንጋጋ ዝብኢ ኾይኖም ድንብርፅ እንተይበሉ ዝመስከርዎ እውን ንሱ እዩ - ናብ ሜዳ ዝወፁሉ ዕላማ፣ ብሓይሉ ተመኪሑ ግፍዕን ኣድልዎን ኣብልዕሊ ህዝብታት ንዝፀዓነ ጉጅለ ኣወጊዶም ብህዝቢ ዝተመረፀ መንግስቲ ንምምስራት ምዃኑ ብምግላፅ። ልክዕ ከምቶም ዓይኖም እንተጥፍኡዎም፣ 'እቲ ኻልኣይ እውን ድገሞ'፣ ሓደ እግሮም ጎሚዶምዎም፣ 'ዝተረፈ መሓውር እኒሀልካ' እናበሉ፣ መዳርግቲ ንዘይብሉ ጭካነ መራሕቲ ናይ ዘይተሰኮኑ ቀዳሞት ኣያታቶም፣ ናይ ማእኸላይ ዘበን ደቂቀ እስጢፋኖስ ወነ ደጊሞም። እዚ እዩ ሞት። ብዓሚቑ ፍቕሪ ህዝቢ ዝተሰነየ መስዋእቲ። 

 

ስውእ ተጋዳላይ መለስ ዜናዊ (ቀዳማይ ሚኒስትር ነበር) እዋኑ ሓሊው ዝካየድ መረፃ ምእንተ ምክያዱ ዝካየድ ዘይኮነስ ህዝቢ ኣብ ጉዳይ ሃገሮም ዘለዎም ተሳትፎን ሕርያን ብግብሪ ዘረጋግፁሉ፣ ድልየታትን ባህግታትን ህዝቢ ዘዐውቱ መትከላት ተንተርቲሮም ዝፍለዩሉ፣ ተሓታትነት ዘዕስለሉ፣ ባህሊ ዴሞክራሲ ከም ጭዋዳ ዝጉልብተሉ፣ ብሓፈሻ ጉዳይ ህልውና ሃገር ከምዝኾነ ብኣፅንኦት ይዛረብ ነይሩ። 

 

ዋጋን ኣድላይነትን መረፃ ማዕረ ክንደይ ምዃኑ ስለዝርድኡ እዩ እምበኣር፣ ህዝብን መንግስትን ትግራይ ዋላ ኣብ'ቲ ሕዚ ዘሎ ኣፀጋሚ ሃዋህው ኮይንና ክነካይዶ ኣለና ዝብሉ ዘለው።  

 

/ ርእሰ ምምሕዳር መንግስቲ ትግራይ ዶ/ር ደብረፅዮን ገ/ሚካኤል እውን፣ ኣብ'ዚ ቕነ መዓልቲ ሰማእታት ትግራይ እንትኽበር፣ ሕድርን መፅበዓን ሰማእታት ትግራይ ብሓያል ቃልስን መኸተን ተረከብቲ ወለዶታት እናተኾለዐ ክነብር'ዩ ኢሎም።

 

"ብክቡር መስዋእቲ መላምል ደቂ ህዝቢ ዝተረጋገፀ ናይ ባዕልኻ ዕድል ባዕልኻ ናይ ምውሳንን ባዕልኻ ንባዕልኻ ናይ ምምሕዳርን መሰል እንከይተሸራረፈ ተግባራዊ ክንገብር፣ ህዝቢ ብዝመረፆ መንግስቲ ክመሓደርን ናይ ምምራፅ መሰሉ ብምሉእነት ክሕሎን፣ ነዚ መተካእታ ብዘይርከቦ ተጋድሎና ዘረጋገፅናዮ መሰል ክጉዕፅፅ ንዝህቅን ዝኾነ ይኹን ሓይሊ ድማ ብሓያል ዝተወደበ ቃልሲ ክንምክቶን ይግባእ። ሰማእታትና ዝድበሱ እውን ንሶም ዝተዋደቑሎም መበገሲ ቃልስና ዝኾኑ ዕለማታት ብሙሉእነት ኣብ ተግባር ምስነውዕል ምዃኑ ክስመረሉ ይግባእ።"

 

ብዚ መትከላዊ ቕዋም ህውታትያ ዝኣተዎም ሓይልታት፣ "ትግራይ እተራግፎም ዝደረቑ ቆፅልታት ኣለውዋ" ዝብሉ ዘለው እምበኣር ርዝነትን ዘይተርፍ ሰዓራይነትን ናይ'ዚ ንወለዶታት ዝለቆመ ሕድሪ ክርድኡ ብዘይምኽኣሎም'ዩ።

 


Back to Front Page