Back to Front Page

ፍልጠት ሒዝካ ምንቃፍ ክልመድ ኣለዎ

ፍልጠት ሒዝካ ምንቃፍ ክልመድ ኣለዎ

ካብ ፍሰሃ ውብነህ ሓድጉ

20/12/12

 

†††††† †††††† ኣብ ዕለት 17 ወርሒ ነሓሰ 20012 ዓ/ም ኣብ ሞንጎ ተነሓናሕቲ ውድባት ትግራይ Ďዴሞክራሲ፣ መሰል ዓርሰ-ውሳነን መፃኢ ዕድል ትግራይንí ኣብ ዝብል ርእሲ ተመስሪቶም ኣብ ዝገበርዎ ምይይጥ ኣብ ገሊኦም ውድባት ክእረም ኣለዎ ዝበልክዎ ነጥቢ ስለዝሰማዕኹ፣ ነዙይ ንምእራም ይሕግዝ እዩ ዝበልክዎ ሓሳብ ዝሓዘት ብጣዕሚ ሓፃር ፅሕፍቲ የቕርብ ኣለኹ፡፡

ኣብዚ ህዝቢ ትግራይ ንበይኑ መረፃ መሰል ዓርሰ-ውሰነ ንምግባር ኣብ ዝሸባሸበሉ ዘሎ ግዘ፣ ውድባት ትግራይ ብነፃነት መስመረን ንምልላይ ኢለን ካብ ዝመሰሰኦ ዴሞክራሲያዊ መድረኽን ኣብኡ ካብ ዝነበረ ክትዕን ብዙሕ ተማሂረ ኣለኹ፡፡ ብሓቂ ፍሉይ መድረኽ እዩ፡፡ እዙይ ከምዘለዎ ኮይኑ፣ ብወገን ውድብ ሳልሳይ ወያነ ትግራይ፣ ወያነ ንዝብል ኣምር ዝሃብዎ ትርጉም ግና ግጉይን ዘይብሱልን መዳይ ዝሓናፈፀ ስለዝኾነ፣ እዙይ ክእረም ኣለዎ ዝብል ሓሳብ ሒዘ ኣለኹ፡፡ ቕድሚ መአረምታ ምቕራበይ ግና ኣብ ፖለቲካዊ ሳይንስ ተሞረኲሰ ትርጉም ወያነ (revolution) ምስ ዘገምታዊ ለውጢ (evolution) ኣዛሚደ ከቕርብ መሪፀ ኣለኹ፡፡

Videos From Around The World

ወያነ (revolution) ዝብል ኣምር መበቆሉ ካብ ቋንቋ ላቲን ኮይኑ ዝተጨቆነ ሕብረተሰብ ኣንፃር ጨቆንቱ ቃልሲ ኣካይዱ ፖለቲካዊ ስልጣን ንምሓዝ መሰረታውን ሱር በቆስን ለውጢ እንተምፅእ እንተሎ እዩ፡፡ ዘገምታዊ ለውጢ (evolution) ማለት ድማ ሕብረተ ሰብ ቀስ ብቐስ ዘገም እናበለ ኣንፃር ፀላእቱ ዝገብሮ መጠን ቃልሲ እናወሰኸን ለውጢ እናደመረን እናደለበን እንትጎዓዝ እንተሎ እዩ፡፡ እዞም ክልተ ቃላት ወይ ኣምራት ፈላሊኻ ዝትርጎሙን ዝትንተኑን እኳ እንተኾነ፣ ኣብ ሓደ መድረኽ ግና ሓዲኦም ጎሊሆም ይወፁ እንበር ሓደ ብዘይካ እቲ ሓደ ኣይኽሰትን ወይ ኣይነብርን፡፡ ብርግፅ መብዛሕትኡ ግዘ ዘገምታዊ ለውጢ ካብ ወያናይ ለውጢ ቐዲሙ ይመፅእ እዩ፡፡

እዞም ኣምራት ብዘበለፀ ምእንታን ክንርደኦም ነዙይ ክሕግዘና ዝኽእል ምስ ወያነ ኢትዮጵያ ኣዛሚድናን ቁሩብ ፈታሕታሕ ኣቢልናን ንርአዮም፡፡

ቅድሚ ለካቲት 1966 ዓ/ም ኣብ ኢትዮጵያ ብሄራውን ደርባውን ጭቆና እናሓሰመን እናዓሞቖን እንትኸድ እንተሎ፣ ነዙይ ንምፍታሕ ተባሂሉ ኣብ ትግራይ ዝተገበረ ቀዳማይ ወያነ፣ ናይ ባሌን ጎጃምን ናይ ሓረስቶት ዓመፅ፣ ብተምሃሮ፣ ምሁራንን ብዝተፈላለዩ ሰራሕተኛታትንዝተገበረ ተቓውሞታት ቃልስታትን ብመጠን እናተደመረን ቐስ ብቐስ (gradually) እናተዋህለለን ተጓዒዙ በዚ መንገዲዙይ ኣብ ድሮ ለካቲት በፂሑ፡፡ እዚ ጉዕዞ እዙይ እዩ እምበኣር ብዋናነት ዘገምታዊ ለውጢ (evolutionary change) ነይሩ እናተበሃለ ዝዝከር፡፡źእዙይ መጠናዊ እንበር መሰረታዊ ለውጢ ወይ ሱር በቆስ ለውጢ ዘየምፀአ ግን ድማ ናይ ባዕሉ ተደማራይ ቁምነገር እናዕረፈ ከይዱ መጨረሽኡ አብ 66 ለካቲት በፂሑ፡፡

ኣብ 66 ዓ/ም ብፍላይ ኣብ ወርሒ ለካቲት እቲ ገባርን እቲ ካሊእ ውፁዕ ህዝብን ከምታ ናይ ትማሊ እናተጨቆነን እናተመዝመዘን ምንባር ኣቋሪፁ ናብ እንቢ ኣይግዛእን በሃላይነት ተሰጋጊሩ፡፡ እቲ ስርዓት ብፀግን መግን ዕድሚኡ ንከይቕፅል፣ ዳግም ንኸይምለስ ክቕበር ኣምሪሩ ተቓሊሱ፡፡ መጠናውን ፅገናውን ለውጢ ተፃሪሩ ንመሰረታዊ ለውጢ ጠጠው ኢሉ፡፡ በቲ ተፃራሪ መዳይ እንትረአ እንተሎ ድማ፣ ስርዓት ሃይለ ስላሰ ከምታ ናይ ትማልን ቕድሚ ትማልን ተረጋጊኡ ምግዛእ ኣብይዎ፣ ጭቡጥ ዓቕሚ ተሓንኲኹዎ፣ ኣብ መንግስታዊ መሓውሩ እምነት ስኢኑ፣ ካብዙይ ሓሊፉ ድማ ኣብ ውሽጢ እቲ ካብኔ ናብ ሕድ ሕድ ምክሕሓድ ሰጊሩ፣ ብፍላይ ድማ ናይቲ ኣብ ህዝቢ ዝወረደ ሕሰምን ሓሳረ-መከራን ተሓታቲ ሃፀይ ሃይለ ስላሰ ከምዝኾኑ እናቃለዐ (እቲ ካብኔ) ናብ መዋፅእ ዘየብሉ ዓቕሊ ፅበት ኣትዩ ምሕረት ግበሩለይ እናበለ ነቲ ዝዓመፀ ህዝቢ ተማሕፂኑ፡፡

ኣብዚ ኩነታትዚ እቲ ጭቁን ንመሰረታውን ሱር በቆስን (radical) ለውጢ ጠጠው ምባሉ፣ እቲ ገዛኢ ደርቢ ድማ ኣብ ቅድሚኡ ውድቀት ጥራሕ እንበር ብዝኾነ ፅገናዊ ለውጢ ከም ዘይቕፅል ዝሪአሉ ግዘ ምምፅኡ እዩ ኣብ 66 ዓ/ም ለካቲት ወያናይ ኩነታት ተፈጢሩ ነይሩ ዝበሃል፡፡

ዕዉት ወያነ ኮይኑ መሰስ ከይብል ግና ሓደ ቁልፊ ነገር ጎዲልዎ ነይሩ፡፡ ነቲ ወድዓዊ ወያናይ ኩነታት ዝመርሕ ሓቀኛ ህዝባዊ መስመር ዝሓዘ ፖለቲካዊ ውድብ ወይ ፓርቲ ስለዘይነበረ፣ እቲ ኩነታት ብፋሽስታዊ ደርግ ስለዝተጨወየ ዝኸፍአ መልክዕን ትሕዝቶን ዝነበሮ ጭቆና ቀፂሉ፡፡ ኣብዝ እዋዚ ዝጎደለ ናይ መሪሕነት ሕቶ ብ1967 ዓ/ም ለካቲት 11 ብህወሓት ምላሽ ረኺቡ እቲ ወያነ ድሕሪ 17 ዓመት መሪርን ደማዊቃልሲ ብ1980 ዓ/ም ጉንቦት 20 ተዓዊቱ፡፡

ስለዚ ኣብዚ ዝጠቐስክዎ መዋእል ኢትዮጵያ ዘገምታውን ወያናይን ለውጢ ተራእዩ በቲ ዳሕረዋይ ከምዝተዛዘመን ንምብራህ ፈቲነ ኣለኹ፡፡ እዙይ ነታ መአረምታ ዝበልክዋ ከም መርአዪ መነፅር ክኾነኒ ዘቐመጥክዎ እንበር ናብዚ መዕለበዚ ንምብፃሕ ኣይኮነን፡፡

ኣብ ዝሓለፈ ፅሑፈይ ደርብታትን ደርባዊ ቃልስን ዝበለ ኩሉ ማርኪሰ-ሌኒናዊ ከምዘይኮነ ገሊፀ ነይረ፡፡ ሕዚ ድማ ኣብ ዝሓለፈ ሰንበት 17 ነሓሰ 2012 ዓ/ም ኣብ ዝነበረ ተናሓናሐቲ ውድባት ትግራይ መቃለሲ ፕሮግራመን ኣመልኪተን ኣብ ዘካየደኦ መድረኽ ክትዕ ድማ ከምቲ ኣብ መእተዊ ፅሑፈይ ዘቐመጥክዎ ካሊእ ክስተኻኸል ዝግበኦ ዛዕባ ሰሚዐ ኣለኹ፡፡ እቲ ቐንዲ ዋኒነይ እውን እዙይ እዩ፡፡

†ሳልሳይ ወያነ ትግራይ ዕላመኦም እንተላልዩ ኣብ ዝነበረ ናይ ክትዕ መድረኽ፣ እንታይነት ወያነ እንትገልፁ፣ ወያነ ማለት ሕራነ ማለት እዩ፤ወይ ኣነ! ኣግዛእን ማለት እዩ፤ ምባሎም ዘንቅፍ መዳይ የብሉን፡፡ ንፕሮግሮሞም መዐወቲ ኢሎም ምስ ኣብ ቀዳማይ ወያነ ዝተውሃቦ ትርጉም ኣመሳሲሎም ፖለቲካዊ ትርጉም ምሃቦም ቅቡልነት እንበር ነውርነት የብሉን፡፡

እቲ ኣነ ዘይትኽክል መልእኽቲ† ኣሕሊፎም ዝብሎም ግና ንውድብ ህወሓት ወኪሉ ወያነ ማለት ሱር ቦቆስ ለውጢ እዩ፤revolution ማለት እዩ ምስ በለ፣ህወሓት ወያነ ወይ (revolution)† ዝብሎ ዘሎ ማርኪሰ-ሌኒንነት እዩ፤ ስለዚ ድማ ግጉይ እዩ፤ ምባሎም እዩ፡፡ ህወሓት ደርባዊ ቃልሲ፣ ወያናይ ዴሞክራሲ እንተበለ፣ ማሌ እዩ፡፡ ወያነ ማለት revolution እዩ እንተበለ፣ ማሌ እዩ፤ ምባል ካበይ ዝመፀ መጣቐሲ ሓቂ እዩ?

†ፖለቲካዊ ሳይንስ ከምዙይ ኣይብልን ጥራሕ ዘይኮነስ እቶም ማሌ ከም ስነ ሓሳብ ዝፈጠሩን ዘሰጎሙን እውን ነቲ ብሳወት ዝበሃል ዘሎ ማሌ እዩ ኢሎም ኣይፈልጡን፡፡ እዚ ጉዳይ ኣብ ዝሓለፈ ግዘ ኣብ ኣይጋ ፎረም ስለዘቕረብክዎ ኣብዙይ ኣይደግሞን፡፡ ኣብዙይ ክብሎ ዝደሊ ዘለኹ ማሌ ኣፅኒዕኹም ተረድእዎሞ ኣብዙይ ኣየናይ እዩ ማሌ ኣየናይ እዩ ድማ ዘይማሌ ነፈኹም ንቐፍዎ ወይ ደግፍዎ፡፡ ብዓይኒ-ዕሙተይ ኣይተርእዩኒ ኣይተስሙዑኒ ምባል ግና ካፍቶም ፅፈት ኣመራርሓ ዝዕቀነሎም ጉዳያት ነቲ ሓደን ቁልፍን ጉዳይ ምስኣን ምዃኑ ኣይንረስዕ፡፡

ዕድመ እዞም ኣባላት ኣመራርሓ ሳወት ኣብ ክሊ እዚ መንእሰይ ወለዶ ዝካተት እዩ ኢለ እየ ዝግምት፡፡ ደርግ ብስም ማሌን ዴሲነትን ኣብ ጠቕላላ ሕብረተ ሰብ ኢትዮጵያ ብዘብፀሖ ዝነበረ ሕሰም ኣብቲ እዋን ክንድቱይ ዕድሚኦም ፈቒዱሎም ማሌ እንትበሃል ከም ታኹላ ዝረአየት በጊዕ ይብርግጉ ነይሮም እዮም ንምባል ይፅገም ኣለኹ፡፡ በቲ ካሊእ ገፁ እንትርኢ እንተለኹ ድማ ካብ ንባብ፣ ካብ ወለድን በቲ ዝበን ካብ ዝነበሩ ሊሂቃንን ፈሊጦም ክፍንፍንዎ ስለዝኽእሉ፣ ኣብዙይ ብዙሕ ፀቕጢ ከይገበርኩሉ ክሓልፍ፡፡

ኣብዙይ ከጠቃልል እንተለኹ፣ትርጉም ወያነ ከምrevolution† ገይሩ ዝወሰደ ኩሉከም ማርኪሰ-ሌኒናዊ ዝኾነ ሰብ ወይ ኣካል ገይርካ ምውሳድ ዘይትኽክል ምዃኑ ባዕልኹም ክትፈልጥዎ ኢለ እየ ዘዘኻኽረኩም ዘለኹ፡፡ዝንተሞጎታዊ ምትእስሳር ዘለዎ ትርጉምን ትንተናን ዘገምታዊ ለውጥን ወያናይ ለውጥን ልዕል ኢለ ኣቐሚጠ ኣለኹ፡፡ እዙይ እኹል መሲሉ ስዘይተርአየኒ ናብ ደገ ወፊረ ታሪኻዊ ተሞከሮታት ክውስኽ፡፡

†ናይ ደገ ተሞክሮን ናይ ደገ ማሕበራዊ ሳይንስን ኣልዒልካ ናብ ዓድኻ ኣግባብነት ብዘለዎ መንገዲ እናዛመድካ ምቕራብ ወይ adapt ምግባር† ďናይ ባዕዲ እዩ፣ ንየ በልዎ ኣይተእትዉልናĒ ምባል ዋላ ተዘውትሩ እንተኾንኩም፣ እንታይ እዩ ዝብል ዘሎ ኢልኩም ምእንታን ዳግም ክተዳምፁኒ ትርጉም ወያነ ወይ revolution ግድን ምስ ማሌ ዘይጣበቕ ምዃኑ ኣገደስቲ እዮም ዝበልክዎም ኣርባዕተ ታሪኻዊ ተሞክሮታትወያነ ዓለም ኣቕሪበ ክሰናበት፡፡

1.   ብ1789 ዓ/ም/ፈ ፖለቲካውን ኢኮኖሚያውን ሰራውር ስርዓት መስፍንነት በታተኹ ርእሰ ማልነት (ካፒታሊስታዊ ስርዓት) ኣብ ፈረንሳይን ብኡ ንብኡ ድማ ኣበ መላእ ኢሮጳ ዝተኸለ ወያነ ፈረንሳይ- French Revolution- ማሌ ድዩ?† ማርክስ ድሕሪ 29 ዓመት† እዩ ተወሊዱ፡፡ ኣብዙይ ወያነ ዝብል ኣምር ምስ ማርክሲነት ዘጣብቕ ባእታ የብሉን ንምባል እየ ዘቕርቦ ዘለኹ፡፡

2.   ብ1760-1840 ዓ/ም/ፈ ኣብ እንግሊዝ ኢነዱስትሪያላዊ ወያነ (Industrial Revolution) ተኻይዱ ኣብ ክሊ ርእሰ ማላዊ ስርዓት ኮይኑ፣ ኣብ ማኑፋክቸሪነግ ዝላ ዘበሰረ ወያነ እዩ፡፡ እዚ ምዕባለዚ †ማርክስ ፖለቲካዊ ኢኮኖሚ ርእሰ ማልነት ተንቲኑ ንኽነቅፍ መበገሲ ኮይንዎ እዩ፡፡ ካብዙይ ሓሊፉ ግና እቲ ወያነ ዴሳዊ ወያነ ኣይነበረን፡፡

3.   ካበ 1775-1783 ዓ/ም/ፈ ኣብ ኣሜሪካ ዝተኻየደ ወያነ ሰሜናዊ ኣሜሪካ ካብ ግዝኣት እንግሊዝ ነፃ ዝወፀትሉ ወያነ እንበር ምስ ማሌ ዘተሓሕዝ የብሉን፡፡

4.   ብ1917 ዓ/ም/ፈ ኣብ ወርሒ ጥቅምቲ ዝተኻየደ ወያነ (The October Revolution) እዩ ዴሳዊ ወያነ ዝበሃል፡፡ ኣብዙይ እዮም ወያነን ማሌን /ዴስነትን/ ተራኺቦም ዘለዉ፡፡ ከብዙይ ተበጊስካ ብዴሞክራሲያዊ ልምዓታዊ መሰመር ኣቢለ ናብ ፃዕዳ ርእሰ ማልነት /ካፒታሊስታዊ ስርዓት/ ክሰጋገር እየ ዝቃለስ ዘለኹ ዝብል ዘሎ ህወሓት፣ ወያነ ብምባሉ በየናይ ሳይንሳውን ታሪኻውን መርትዖ እዩ† መስመር ማሌ ዝሓዘ እዩ ዝበሃል ዘሎ? ተማሂርካ ምፍላጥ ዝመስልዎ የለን፡፡ ፈሊጥካ ምቃፍ ድማ ሃናፃይ ብፅሒቱ ኣዝዩ ዓብዪ እዩ፡፡እንተዘየለ ሕብሪ ኒሁግ ፃዕዳ ኮይኑ እዩ ምባል ዘይጣበቕ እናጣበቕካ ናብ ባሕሪ ሓሶት ጠሊቕካ ምትራፍ ካብ ምዃን ሓሊፉ ካሊእ ክኸውን ኣይኽእልን፡፡

Back to Front Page