Back to Front Page

ባይቶኣዊ ኣተሓሳስባታት!

ዶ/ር ፀጋዘ ኣብ ካሕሱ - ኣባል ማእኸላይ ባይቶ ውድብ ብሄራዊ ባይቶ ዓባይ ትግራይ

ቀዳማይ ኽፋል - ካብ ውድባዊ ዶክመንት ዝተወሰደ

05-29-20

መእተዊ

ፖለቲካዊ ውዳበ ረባሓ ዝትውክሎ ኣብዝሓ ኣካል ማሕበረሰብ ጠሚርካ፣ ብምልኣት ወይ ብቕደም ሰዓብ ንክፍትሑ እርኑብ ቃልሲ ንምስላጥ ዘኽእል መስርሕ እዩ። ኮይኑ ግና፤ ኣብ ከይዲ ህንፀት ዴሞክራስያዊ ስርዓት ኣብ ዘሎ ማሕበረሰብ፥ ፖለቲካዊ ውዳበ ቀዳማይ ስድሪ እምበር ባዕሉ መወዳእታ ኣይኮነን። ኣብ ክሊ ውዳበኻ ህዝቢ ተዕስለሉን ረብሓ ህዝቢ ንምርግጋፅ ዘኽእልን፣ ቅቡሉነት ዘለዎ ንፁርን ብሕልናዊ ፍርዲ ማሕበረሰብካ ተጠላባይ ክኸውን ዝኽእል ስነ-ሓሳባዊ ዕጥቂ የድልየካ። ወናኒ ፁርይን ተቐባልነት ዘለዎን ስነ-ሓስብ ንምዃን ድማ፥ ኣብ ጭቡጥን ነባራዊ ኩነታትን ዝተመስረተን፣ ካብ ሳይንሳዊን ስነ-ሓሳባዊን እምነታትካ ዝፍልፍልን መርገፂ ገምጋም ወድዓዊ ኩነታት ምሓዝ ግድን ይብል።

ገምጋም ዘለኻዮ ኩነታት ንኹሉ ኣንፈታትካን ስልትታኻን ዝቓኒ ወሳናይ ባእታ እዩ። ስለዝኾነ፥ ከም ውድብ ዘለናሉ ብርኪ ገምጊምና ኣንፈትን ስልትታትን ቃልስና ምቕናይ፣ ካብ ሓደ ውድብ ዝጥለብ ወሳናይን ፈላማይን ግቡእና እዩ። ኣብ መሬት ንዘሎ ኩለ መዳያዊ ሓቂ፣ መረዳእታ መሰረት ጌሩ ዓቐኖምን መግለፂ ባህርያቶምን ገምጊሙ ነቲ ጭብጢ ብምሓዝ፣ መንቀሊን-ሳዕቤንን ርክብ ነባራዊ ኩነታት ብሳይንሳዊ መስርሕ ተንቲኑ ከቐምጥ ዘይከኣለ ውድብ ቃልሱ ካብ ክውንነት ዝረሓቐን ግቡእ ሸቶ ናይ ምውቃዕ ክእለቱ ዝተሓተን እዩ።

በዚ መዳይ፣ ውድብና ብሄራዊ ባይቶ ዓባይ ትግራይ ንወድዓዊ ኩነታት ትግራይ ከመይ ይግምግሞን ኣብ ክሊ እዚ ዘለዎ ርድኢትን ነፀርታን እንታይ ይመስል? ዝብል ሕቶ ምርኣይ ወሳናይ እዩ።

ውድባዊ ገምጋም ወድዓዊ ኩነታት ትግራይ

ውድብና ወድዓዊ ማሕበረ ፖለቲካዊ ኩነታት ትግራይ ብክልተ መሰረታዊ ኩነታት ይግለፅ ኢሉ ይኣምን

ገምጋም ሓደ - ህዝቢ ትግራይ ኣብ መዋእሉ ካብ ዘጓነፍዎ ብሄራዊ ሓደጋታት ኩሎም ዝለዓለ ኢልካ ክውሰድ ዝኽእል ሓደጋ ሃለዋት/ፅንተት ኣንፀላልይዎ ይርከብ።

Videos From Around The World

ድሕሪ መበል 13 ክ/ዘበን ዝመፁ ስርዓታት ሽዋ ክሃንፅዎ ዝደልዩ ትማሊ ዝበሃል ዘይብሉን ኣብ ጥፍኣት ካልኦት ዝበቁልን ጨፍላቓይ ኢትዮጵያዊ መንነት ጋህዲ ንምግባር፥ ቀንዲ ስግኣት ዝብልዎ ትግራዋይነት ክበሊን ክጠፍእን ኣለዎ ኢሎም ይኣምኑ፡፡ ልዕልናና ኣብ መቓብር ትግራይን ተጋሩን እዩ ዝትከል ካብ ዝብል ዝንቡዕን እኩይን ህርፋን ዝተልዓለ ቅርስና ዘሪፎም፣ ባህላዊ ሃፍትና ኣብሪሶም፣ ቋንቋናን መንነትናን ኣናሽዮም፣ መሬትናን ሃፍትናን ቆራሚሞም ካብ ገፀ ምድሪ ከጥፍኡና ዘይገበርዎ ተኣምር የለን፡፡ ታሪኽ ቅዱስ ያሬድ፣ ታሪኽ ፈላስፋ ዘርኣያቆብን፣ ታሪኽ ኣባ እስጢፋኖስን ዝኣመሰሉ ተጋሩ ሓሰብትን ጥበበኛታትን ናብ ዝምችዎም ከዛብዕዎ ፅዒሮም፡፡ ሃፍቲ ቋንቋ ግእዝን ስልጣነ ኣክሱምን ድማ ዘይነበረ ታሪኽ ብምመሃዝ ትግራይ ባህላዊ፣ ታሪኻውን መንፈሳውን ሃፍትታታ ወሪስካ ባዶ ኢዳ ንምትራፍ ዝገብርዎ ስልቲ ሎምውን ኣበርቲዖም ቀፂሎምሉ ኣለው፡፡

ብተመሳሳሊ መንገዲ፥ ስርዓት ሽዋ ካብ ይኩኖ ኣምላክ ክሳብ ደርጊ ዋላ እውን ዝተፈላለየ ሽምን ዓቕምን ይንበሮም መሰረታዊ ባህርያቶም ሓደ ነይሩ፡፡ እዚ ስርዓት፥ ህዝብታት ጨፍሊቕካ ኣምሓራይ ስነ-ልቦና ዝዓብለሎን ኣምሓርኛ ቋንቋ ጥራሕ ዝዝረበሉን ስርዓተ ንግስነት ንምህናፅ ብዝገበሮ ፃዕሪ ኣብ ታሪኽ እዛ ሃገር ካብ ዝሰርሖ ቁምነገር ዝዛይድ ጥፍኣትን ዕንወትን ኣመዝጊቡ ሓሊፉ፡፡ ካብ ልዑል ፍትወት ስልጣንን ህረፍ ግኑን ዝናን ዝተልዓለ ኩሉ ነገር ኣብ ሓደ ማእኸል ክእከብን ክውሰንን ይደልዩ፡፡ ኩሎም ዘይኣምሓራ ህዝብታት (ብፍላይ ህዝቢ ትግራይ) ንሓድነት ኢትዮጵያ ጠንቂ ተገይሮም ስለዝተስኣሉ ኩሉ መማረፂታት ብምጥቃም ባህልን ቋንቋን ኣምሓራ ክቕበል ብዙሕ ተደኺሙሉ፡፡ ነዚ እዩ ድማ ስርዓታት ሽዋ፥ ፖለቲካዊ መጓነዪ፣ ኢኮኖሚያዊ መዝማዛይነት፣ ባህላውን መንነታውን ዓብላልነት ባህርያቱ ብምግባር ቤት ማእሰርቲ ብሄራትን ብሄረሰባትን ዝኾነት ሃገር ክሃንፅ ይደሊ እንብሎ፡፡

ብካልኣይ፥ ደረጃ ባዕዳውያን ወረርቲ ትግራይ ኣብ ምብራቕ ኣፍሪካ ዘለዋ ስትራቴጂካዊ ረብሓ፣ ታሪኻውን ቁሳውን ሃፍቲ ንምብዝባዝ ብምሕሳብ ከብርሱና፣ ስነ-ልቦናን ሓድነትን ህዝብና ከዳኽሙ፣ ህዝቢ ክብትኑን ከፅንቱን ማእለያ ዘይብሎም ወራራትን ሽርሕታትን ተፈፂሞም እዮም፡፡ እዚ ንዘበናት ዝቐፀለ ተርእዮ ሎምውን ፖለቲካ ኢኮኖሚ ትግራይ ብምቁፅፃር ንረብሐኦም ከውዕልዎ ዝብህጉ ካብ ጎደቦን ካብ ርሑቕን ዝብገሱ ደጋዊ ሓይልታት ዝፈጥርዎም ሽርሕታት ይፀልውና እዮም፡፡

ብሳልሳይ፥ ከምቲ ልዕል ክብል ዝተገለፀ ምእኹል ምሕደራን ውዱብ ሓይልን ኣኽሱማውያን ምስፈረሰ ተጋሩ ዝነበረና ጥንካረ መሊስና እንሃንፀሉ መንገዲ ኣይፈጠርናን፡፡ በብኸባቢኡ ዝለዓሉ ሓይልታት ተጋሩ ሓድነቶም ጠሚሮም ንተመሳሳሊ ዕላማ ኣብክንዲ ምቅላስ ውልቃዊ ልዕልናን ሽምን ንምርካብ ክብሉ እናተታኾሱን እናተናቖሩን ሓይልን ሃፍትን ትግራይ ክባኽን ገይሮም፡፡ ሓድነትን ጥንካረን ትግራይ ክሪኡ ዘይደልዩ ሸዋውያን ሓይልታት ድማ ነዚ ክፍተት ተበሊፆም ከፋፊሎም ንምግዛእ ክጥዕሞም ሓዊ ከእትውልናን ከባልዑናን ሒኽ ይብሉ፡፡

ናይዚ ኩሉ ውፅኢት ድማ ንዝሓለፉ 700 ዓመታት ሓሳብናን ሕልምናን ጠሚርና ብዛዕባ ትግራይ ክንሓስብ፣ መፃኢ ዕድላት ትግራይ እሂን ምሂን ኢልና ክንመክር፣ ሓይልናን ሃፍትናን ክንእክብን ናብ ረብሓ ክነውዕልን ኣይከኣልናን፡፡ ኣብ ዘበነ ስሑል ሚካኤልን ሃፀይ ዮሃንስን ዝረኸብናዮም ዕድላት ናብ ረብሓና ብዘይምጥቃምና ድማ ሎሚ እውን ፀላእቲ ዘሎን ዘየሎን ሓይሎም ኣኻኺቦም ኣንፃር ተጋሩ፣ ኣንፃር መንፈሳውን ባህላውን ሃፍቲ ትግራይ፣ ኣንፃር ግዝኣታዊ ሓድነት ትግራይ ተላዒሎም ይርከቡ፡፡ ንዓና ከጥፍእ ይኽእል ዝበልዎ ኩሉ ንምፍፃም ድሉዋት ምኳኖም ብተደጋጋሚ ኣርእዮምና እዮም፡፡

ኣብ ዓለምና ኣስታት 8000 ቋንቋታት ዝዛርቡ ዝተፈላለዩ ማሕበረሰባት ይርከቡ። ብኣንፃሩ ውድብ ሕቡራት መንግስታት ዓለም ኣስታት 200 ሀገረ መንግስታት ጥራሕ ሓቚፉ ይርከብ። እዚ ኣፈላልይ በዝሒ ሉእላዊ ሀገራትን ብሄራት ዓለምናን ንርእሱ ዘርእየካ ነገር ኣሎ። ንሱውን፥ ብዙሓት ብሄራት ዓለምና ኣብ ትሕቲ ዝተወሰኑ ብሄራት ዝዕብልልዎ ሀገረ-መንግስታት ውሽጢ ተጨፍሊቖም ከምዝነብሩ ምርዳእ ይከኣል። እዚ ዝፈጥሮ ቀፃሊ ዝኾነ ናይ ውሕዳትን ኣናእሽተይን ብሄራትን ቡድናትን ሕቶ ኣፍልጦን መሰልን ኣብ መድርኽ ዓለም ከምዝለዓል ምግማት ይከኣል።

መብዛሕትኦም ሀገረ መንግስታት ብሓደ ኣብዝሓ ቁፅሪ ዘለዎ ብሄር ዝዕብለሉ ምስ ምዃኖም ተተሓሒዙ ፣ ኣብ ውሽጢ ሀገሮም ንዘለዉ ውሑዳን ብሄራት ዘልዕልዎ ሕቶ ኣካኣኢሎም ናይ ምምራሕ ሓላፍነት ኣለዎም። ይኹን እምበር ፣ ዴሞክራሲያዊን ሰብኣዊን መሰላት ኣኽቢሮም ዝኾዱ ሀገራት ዳርጋ የለዉን። ብኣንፃሩ ፡ ሕቶ ውሑዳት ብሓይሊ ጓዕፂፅካ ካብ ምብርካኽ ሓሊፉ ፣ ብዝተፈላልዩ ናይ ምውሓጥ ሜይላታት ገበን ዓሌታዊ ፅንተት ይፍፀም። ኣብቲ ዘለናዮ መዋእል፥ ኣብ ዓለምና ብዙሓት ህዝቢታት ሓደጋ ፅንተት ህዝቢ ኣንፀላልይዎም ይርከብ።

ክጠቓለል ከሎ፥ ህዝቢ ትግራይ ኣንፀላልይዎ ዘሎ ሓደጋ ሃለዋት ካብ ሰለስተ መሰረታዊ መንቀሊታት ይፍልፍል፦

1.   ሰረታዊ ፀገም ኣፈጣጥራ እታ ሃገር /State formation

a.   ህንፀት ሀገረ መንግስቲ Vs ህንፀት ብሄረ መንግስቲ

b.   ህንፀት ህብረ ብሄራዊት ሀገር (ሓደ ናይ ፖለቲካን ኢኮኖሚን ማ/ስብ)

2.  ቅርፃዊን መዋቕራዊን ፀገማት/ Structural

a.  ውሽጣዊ -

                    i.   ጥንኩር ውሽጣዊ ቅርፂ - ህዝቢ ትግራይ ኣብ መንነቱ ካብ ዘለዎ ፅንኩር ቅዋምን ክብሪን ዝብገስ

                  ii.   ድኹም ውሽጣዊ ቅርፂ - ንእምነታቱን ክብርታቱን ዝምጥን ትካላዊ ስርዓት ስለዘይሃነፀ

b.  ደጋዊ -

                         i.   ጎበጥቲ ሓይልታት፣ ዓብላልነት ከም ዕላማ ሒዞም ዝንቀሳቐሱ ሓይሊታትን፣ ቁፅሪ መሰረት ዝገበረ ዴሞክራሲን ህልውነኦም ምስ ምድኻምን ምጥፋእን ትግራይ ዝተኣሳሰረ ሓይልታትን

3.  ተፃብኦ ማሕበረሰባዊ ክብርታትን ባህጊን / Social Interst Conflict and Antagonism

a.  ኣብ ታሪኽ፣ ስልጣነ፣ ክብሪን፣ ራእይን ዘሎ ኣፈላላይ

ሕቶ ሃለዋት፥ ብደውካ ናይ ምህላውን ዘይምህላዉን ሕቶ ኣይኮነን፣ ንቕድሚት ዘሎ መዋእል ናይ ምስጋርን ዘይምስጋርን ሕቶ እዩ፣ ባህልታትካን ክብርታትካን ናይ ምዕቃብን ዘይምዕቃብን ሕቶ እዩ፣ሕልናዊን ደመነፍሳዊን ግብረመልሲ ጩብጥ ተጓንፎታት እዩ። ህዝቢ ትግራይ፥ ካብቶም ኣብ ላዕሊ ካብ ዝተፀረሑ መንቀሊታት ምኽንያት ኣብ መዋእሉ ካብ ዘጓነፍዎ ብሄራዊ ሓደጋታት ኩሎም ዝለዓለ ኢልካ ክውሰድ ዝኽእል ሓደጋ ሃለዋት ኣንፀላልይዎ ይርከብ።

ገምጋም ክልተ- ትግራይ፥ ሱር ዝሰደደ ፖለቲካዊ፣ ኢኮኖምያዊን፣ ማሕበራዊን ፀገማት ዓሲልዋ ትርከብ።

መብዛሕቲኡ መሬት ትግራይ ንዘበናት ስለዝተጠቐምናሉን ስለዝተጓሕጎሐን መፍረያይነት ስራሕቲ ሕርሻ ዝተሓተ እዩ፡፡ ብዘይካ ኣብ ዝተወሰኑ ከባብታት ምዕራብን ደቡብን ዘሎ መሬትና መብዛሕትኡ ከባቢ ዝነበሮ ተፈጥሮኣዊ ኣግራብ በሪሱ፣ ልሙዕነት ሓመዱ ዝተሓተ፣ ስፍሓት መሬት ድማ ዝተፃበበን እዩ፡፡ ብካሊእ መዳዩ ድማ፥ ትግራይ ንዝተፈላለየ ግልጋሎታት ክውዕል ዝኽእል ልዑል መጠን ሃፍቲ ተፈጥሮ ዝወነነት እያ፡፡ ባህላዊን ታሪኻውን ፀጋታትና፣ መንፈሳዊ ቅርስታትን ሓድግታትና፣ ተፈጥሮኣዊ መልክኣ መሬትን ከባቢ ኣየርን ድማ ንልምዓት ቱሪዝም ክውዕሉ ዝኽእሉ ምቹዋት ሃፍትታት እዮም፡፡

ይኹን እምበር ንዝሓለፉ ዘበናት እዞም ጸጋታት ናብ ረብሓናን ጥቕምናን ቀይርና ንልዕልናናን ህንፀት ሃገርን ክነውዕሎ ኣይተርኣየን፡፡ ምኽንያቱ ድማ ፡-

ትግራይ መእተዊ በሪ ዝተፈላለዩ ወረርትን ማእኸል ዓውዲ ኲናትን ኮይና ብምፅንሓ ተፈጥሮ ሃፍታ በሪሱ፣ መፍረያይ ህዝባ በብግዚኡ ኣብ ውግእ እናተሰወረ ሃሊቑ፣ ተደጋጋሚ ድርቅን ለበዳ ሕማማትን ጎዲእዋ እዩ፡፡ ልዕሊ እዚ ድማ መሳፍንትን ገዛእትን ሽዋ ብሄራውን መንነታውን ሕቶታት ህዝብና ንምዕፋንን ንምድኻምን ከምሓደ ስልቲ ስለዝወሰድዎ ትግራይ ብርስትን ጉልትን፣ ዕዳን ፈሰስን ስጋኣ ፍሒቖም ዓፅማ ቆርጢሞምዋ እዮም፡፡ ካብ ውግኣትን ሕማማትን ዝተረፈ መንእሰይ ትግራይ እውን ኣደዳ ግፍዕን መቕፃእቲ ኣካልን ኮይኑ፡፡ ብፍላይ ካብ ምንሊክ ጀሚሩ ክሳብ ደርጊ ኣብ ዘሎ እዋናት ድማ ስሩዕ ትግራይ ናይ ምብራስን ምድኻምን ተግባራት ኮነ ተባሂሎም ተፈፂሞም፡፡

ህዝቢ ትግራይ ካብ ስልጣነታቱን ዓንዲ ኣተሓሳስብኡን ክፈላለ ንብዙሕ ዘበን ተሰሪሑ እዩ፡፡ ሸዋውያን ይኹኑ ሓይልታት ደገ ኣቦታትና ዝፈጠርዎ ሓሳብን ዝሰርሕዎ ቅርስታትን እናዘረፉ፣ ጥረ ኣቕሓን ሃፍትን ትግራይ እናጓሕጉሑ ንዓና ዝምህሩና ግን ምንም ዘይብላ ድኻ ትግራይ ከምዝሓዝና እዩ፡፡ ትግራዋይ ዘለዎ መንነት፣ ባህሊ፣ ታሪኽ፣ ፀጋ ተፈጥሮ እናበዝበዙ ግን ድማ ምንም ከምዘይብሉን ከምዘይረብሕን ክሰብክዎ ነቢሮም፡፡ እዚ ዝፈጠሮ ሳዕቤን ኣብ ኢድና ዘሎ ክቡር ሃፍቲ ደርቢና ዘይጭበጥ ናዳማትና እምነትን ኣተሓሳስባን ክነማዕዱ ብዙሕ ደኺምና፡፡ ምንም የብልናን ክንብል፣ ናትና ከይንምርምርን ከይንፍትሽን ዓርሰ እምነት ክንስእን፣ ብሄራዊ ሓቦናን ስምዒትናን ክጠፍእ፣ ብሓሳብን ብሃፍተ ገነትን ትርጉም ዘለዋ ትግራይ ኣላትና ከይንብል፣ ንኩሉ ነገር ንደገ ክነማዕዱ ኮይንና ተቐሪፅና፡፡

ብተወሳኺ ድማ፣ ብቆኖናዊን ርእዮተ ዓለም ዝግዝኡን ዝተሓንፀፁን ስርዓተ ትምህርትናን ፖለቲካዊ ኣተሓሳባታታናን ውሽጥና ክንፍትሽ፣ ሃፍትና ክንምርምር፣ ባህልናን መንነትናን ክንዕቕብ፣ ሓሳባትን ፍልስፍናታትን ኣቦታትና ክነጎልብት፣ ዝጎደለና ክንርእን ጭቡጥነቱ እናረአና ክንልቃሕ ዘኽእሉ ኣይኮኑን፡፡ እኳ ደኣስ ትውልዲ ንባዕሉ ክርስዕ፣ ስምዒት ስኣኖ (scarcity of mentality) ከማዕብል፣ ሕፅረት ሓሳብን ፍልስፍናን ዘይብሉ እናሃለው ናይ ካልኦት ሓሳብ ተለቃሓይ ክኸውንን ዓርሰ ፅልኣት ከጥቅዖን ብደገ ዝተቓነየ ክኸውንን (Mental slavery) ተገይሩ፡፡

ክጠቓለል ከሎ፥ ህዝቢ ትግራይ ድሕሪ ናይ ነዊሕ መዋእል ቃልሲ እዉን እንተኾነ መሰረታዊ ፀገማቱ ብወሳናይ መልክዑ ምቅላል ኣይከኣለን። ብኣንፃሩ፥ ሕዚ እውን ሱር ዝሰደደ ፖለቲካዊ፣ ኢኮኖምያዊን ማሕበራዊን ፀገማት ተዳዕኒንዎ ይርከብ።

1.  ዴሞክራስያዊ ስርዓትን ህንፅት ትካላት ዴሞክራሲን ኣዝዪ ድኹም/Weak to absent democratic institutions/ ዝኾነላ ትግራይ። መንግስቲን ውድብን ዝይተሓዋወሰሉ፣ ፍትሒን ሰናይ ምሕደራን ዝዓሰለሉ፣ ሰብኣዊ መሰላት ዝኽበርሉ ወዘተ ስርዓት ኣይሃነፅናን።

2.  ከቢድ ኢኮኖምያዊ ፀገማት ዝተዳዕነንዎ/ብ Poverty Cycle ዝግለፅ/። ዓንኬል ድኽነት ክሰብር ዘይከኣለ፣ ሕዚ እውን ብድኽነት ቀዳማይ ዝኾነ ማሕበረሰብ ዝርከባ ክልልን ናይ ርእሳ ብሄራዊ ኢኮኖምያዊ ትካላት ዘይሃንፀትን ወዘተ ትግራይ።

3.  ትግራይ፥ ብማሕበረሰባዊ ቅልውላው ክግለፅ ዝኽእል ገፊሕን ዓሙይቕን ማሕበራዊ ፀገማት ዝዓሰለሉ ሕብረተሰብ ዝነብረላ ኮይና ኣላ። ስደት ከም መፍትሒ ዝጥቀም መንእስይ፣ ዝርገሐ ብምክልኻል ኣብ ቁፅፅር ክውዕሉ ዝኽእሉ ሕማማት ሰፊሕ ዝኾነላ ወዘተ ኮይና ትርከብ።

ውድብና ብሄራዊ ባይቶ ዓባይ ትግራይ፥ ኣብ ርትዓዊን ሳይንሳዊን ሓቂታት ተመስሪቱ ንዝቐመጦም ልዕል ኢሎም ዝተገለፁ ክልተ ብልሒ ዘለዎም ፀገማት ትግራይ ንምፍታሕ ዘይተሓላለ ቃልሲ ኣብ ምግባር ይርከብ።

ዕላማ ባይቶና!

ዕላማና ፥ ሃለዋት ህዝብና ብምውሓስ ኣብ ፖለቲካዊ፣ ኢኮኖምያዊን፣ ማሕበራዊን መዳያት ሱር-ቦቀስ ለዉጢ ብምምፃእ ዓለም ናብ ዝበፀሖ ዝለዓል ብርኪ ምዕባለን ስልጣነን ኣብ ዝሓፀረ ግዘ ምድያብ እዩ! (ዓባይ ትግራይ ምህናፅ እዩ!)።

ብኻልእ ኣገላልፃ ፥ ዕላማና ሃለዋት ህዝብና ብምውሓስ ዓባይ ትግራይ ምህናፅ እዩ። ዓባይ ትግራይ ክንብል ከለና ፣ ብፖለቲካዊ፣ ኢኮኖምያዊን፣ ማሕበራዊን ምዕባለ መዳርግቲ ምዕቡላት ሃገራት ዝኾነት ትግራይ ማለት እዩ። ስለ ዝኾነ ፥ ዕላማና ካብቲ መንታ ገምጋም ወድዓዊ ኩነታት ዝፍልፍልን ክልተ ዓበይቲ ዕላማታት ዝሓቖፈን እዩ። ሓደ - ምውሓስ ሃለዋት ህዝብና ፣ ካልኣይ - ሱር ቦቀስ ፖለቲካዊ፣ ኢኮኖምያዊን ማሕበራዊን ለውጢ ንክመፅእ ምቅላስ።

ሓፈሻዊ ቁዋማትን እምነታትን ባይቶና!

ሓደ ማሕበረሰብ፥ ካብቶም ዝዓበዩ መግለፂ መንነት ደቂ ሰባት ሓደ ብዝኾነ ብሄራዊ መንነት ተወዲቡ፣ መሰል ዓርሰ ውሳነን ምሕደራን ኣረጋጊፁ፣ ኣብ ዓርሰ ምርኮሳ መሰረት ዝገበረ ማሕበረ ኢኮኖምያዊ ንጥፈታት እናካያደን፣ ግደ መንግስቲ ንማሕበረሰባዊ ለውጢ ግልፂ ብዝኾነ ሕጋዊ መስርሕ ሓንፂፁን ኣቐሚጡን እንትጓዓዝ፤ ኩለ መዳያዊ፣ ዘላቒን፣ ሰጓማይን ለውጢ ናይ ምፍጣር ተኽእሎኡ ክብ ዝበለ ከም ዝኾነ ኣብ ታሪኽ ደቂ ሰባት ዝተመዝገቡ ነጥቢ መቐይሮ ስልጣነታትን ምዕባለታትን ህያው ኮይኖም ይምስክሩ።

ደቂ ሰባት፥ ርትዓዊ ረብሓ መዝመዝቲ ፍጡራት እዮም ካብ ዝብል ጠመተ ጀሚሩ ክሳብ ቁስ ኣካላዊ ረብሓ ዝናድዩ ፍጡራት እዮም ዝብል ፤ ደቂ ሰባት ውልቃዊ ፍጡራት እዮም ካብ ዝብል ጠመተ ጀሚሩ ክሳብ ማሕበራዊ ፍጡራት እዮም ዝብል ንተፎጥራዊ ባህሪ ደቂ ሰባት መሰረት ዝገበረ ንድፈ ሓሳባዊ መነፅር ኣብ ዘመናዊ መዋእል ዓለምና ገዛእቲ ኣተሓሳስባታት ኮይኖም ንኣስታት 300 ዓመታት ፀኒሖም እዮም።

እዞም ክልተ ፅንፊ ዝሓዙ ቀኖናዊ ኣተሓሳስባታት ናብ ፖለቲካዊን ኢኮኖምያዊን ፍልስፍናታት ዓብዮም በቢሸነኾም ሰጓማይ ሕብረተሰባዊ ለውጢ ኣምፂኦም እዮም። ኮይኑ ግና፥ ንተፈጥሮኣዊ ባህሪ ደቂ ሰባት ብውልቀ ይኹን ከም ማሕበረሰብ ብምልኣት ዝገልፁ ኣተሓሳስባታት እዮም ኢልካ ምውሳድ ኣይከኣልን። ስለዝኾነ ድማ ፥ በዞም ፍልስፍናታት ዝተሃነፁ ስርዓታት በቢገፆም ዝፈጠርዎ ለውጢን ምስኡ ተተሓሒዙ ዝተፈጠሩ ሓደሽቲ ምዕባለታት ሕብረተሰብን ኣብ ግምት ብምእታው፣ ኣብ መንጎ እዞም ፅንፊ ዝሓዙ ኣተሓሳስባታት ዕርቂ ንምፍጣርን ዝጎድሎም ንምምላእን ዝኣመቱ ኣተሓሳስባታት ናማዕበሉ መፂኦም እዮም።

ኮይኑ ግና፥ ጉድለት ንምምላእን የማንን ፀገማን ንዝረገፁ ኣተሓሳስባታት ንምትዕራቕን ዝተፈተኑ ንድፈ ሓሳባዊ ፈተነታት መሰረታዊ ለውጢ ኣምፂኦም እዮም ንምባል ኣፀጋሚ እዩ። ዕዉት ዘይኮንሉ ቀንዲ ምኽንያት ድማ ፥ ውልቃዊነት፣ ማሕበራዊነት፣ ቁሳዊነት ኮነ ረብሓ መዝማዛይነት ባህልን ክብርታትን ሓደ ሕብረተሰብ ዝፈጠርዎምን ዝቓንይዎምን ተፎጥራዊ ባህሪ ደቂ ሰባት ብምዃኖም እዩ። ደቂ ሰባት ነዞም ባህሪታት ዝወርስዎምን ዝላበስዎምን ተፎጥራዊ ባህሪ ጥራሕ ስለ ዝኾኑ ዘይኮነስ፥ ዝቦቐልሉ ማሕበረሰብ ዘፅነሐሎምን ዘሕድረሎምን ኩለንተናዊ ፅልዋ፣ ንግብራዊ ባህሪ ደቂ ሰባት ካብ ዘለዎ ናይ ምቕራፃን ምቁፅፃርን ልዑል ተኽእሎን እውን እዩ።

ደቂ ሰባት፥ ብውልቀን ከም ማሕበረሰብን ቀንዲ መግልፂኦም ዝኸውን ባህሊ ፈጢሮምን ክብርታት ሃኒፆምን መንነት ዝቐርፁ ፉጡራት እዮም። ባህልን ክብርን ሕመረት መግለፂ መንነት ደቂ ሰባት እዮም። ስለዝኾነ ድማ ዕዉት፣ ስሉጥ፣ መሰረታዊን፣ ገስጋሳይን ለውጢ ማሕበረሰብ ንምፍጣር ኣብቶም ቀንዲ መግለፂ መንነት ደቂ ሰብ ዝኾኑ ባህሊን ክብርን ሰረት ዝገበረ ፖለቲካዊ፣ ኢኮኖሚያዊን ማሕበራዊን ስራሕቲ ምትግባር የድሊ። ኣብ ባህሊን ክብሪን ሓደ ማሕበረሰብ ውሽጢ ዝነበሩን ዘለዉን ብሉፃት መቦቀላዊ ስነሓሳባት /Progressive Indigenous Thoughts/ ብምምዝማዝን ብምድንፋዕን፣ ከምኡውን ፣ ዘለዉ ጎተትቲ ናይ ድሕረት ስነሓሳባት ንምእራም ዝተዋደደ ቃልሲ ብምክያድ ሓደ ማህበረሰብ ካብ ዘለዎ ብርኪ ናብ ዝሐሸ ምዕቡል ብርኪ ክብ ንክብል ይኽእል።

ሕብረተሰባት ኣብ ባህሎምን ክብርታቶምን መሰረት ጌሮም ገስጋሳይን ስሉጥን ማሕበረሰባዊ ለውጢ ንምቅፅፃል መንነቶም ማእኸል ጌሮም እንትውደቡ ዝበለፀ ዓወት የመዝግቡ። እቲ ዝዓበየ ንኹሎም መንነታት ዝጠምር ሓቑፋይ መንነት ድማ ብሄር /Nation/ እዩ።

ደቂ ሰባት ቅድም ኢሎም ናይ ባዕሎም መለለዪ ባህሊን ክብርታትን ብዘለዎም ብሄራት ዝተኣኻኸቡ እንተነበረኳ፣ ክሳብ መበል 17 ክዘ ብሄራዊ ውዳበ ናብ ፖለቲካዊ ውዳበ ኣይዓበየን ኔሩ። ይኹን እምበር፥ ድሕሪ ምዕባለታት ኢንዱስትርያዊ ወያነ ኤሮጳን ውዕሊ ዌስት ፋልያን ብሄራዊ ፖለቲካዊ ውዳበታት ምስ ምፍጣሮም ተተሓሒዙ ኣብ ዓለምና ስሉጥን ጭቡጡን ማሕበረሰባዊ ስግግር ተርእዩ። ብሄራት ንዘመናት ዘኻዕበትዎ ባህሊን ክብሪታትን መሰረት ጌሮምን፥ ነዚ ንምምዕባል፣ ንምዕቃብን፣ ንምስፍሕፋሕን ካብ ዘለዎም ድሌትን ባህጊን ብዝብገስ ዝተፈጠረ ኒሕን ፍናንን ሰኒቖም ንደቂ ሰባት ረብሓ ዝውዕሉ ሓደሽቲ ምህዞታት ንክፍጠሩ ዘኽእል ስርዓታት ሃኒፆም። ዝፈጠርዎም ምህዞታት ድማ፣ ባህሎምን ኽብሮምን ንከማዕበሉን ኣብ ዘየቋርፅ ሰጓማይ ማሕበረሰባዊ ለውጢ ንክኣቱን ሓጊዝዎም።

ኣብቲ በፂሕናዮ ዘለና መዋእል፥ ዓለምና ብወሳናይ መልክዑ ብሄራዊ መንነት መሰረት ጌራ ዝተወደበት እያ። ኣብ ድሉዱል ብሄራዊ ባህሊን ክብሪን ሰረት ዝገበራ ሃገራት ድማ፣ ፖለቲካዊ መስርሕ ዓለምና /International Political Order/ ብፀብለልታ እናመረሐኦ ይርከባ። ዳርጋ ኩለን ጎብለላት ዓለማና፣ ባህለንን ክብርታተንን ኣብ ምስፍሕፋሕ ዓሊመን ይንቀሳቐሳ። ብኣንፃሩ፥ መብዛሕትአን ብህብረ ብሄራዊ ውዳበ ዝተመስረታ ሃገራት፣ ጉዕዞ ስልጣነ ዓቐብ ኮይኑወን ይርከብ።

እዚ ዘርእየና ብሄራት መሰሎምን ዕድሎምን ባዕሎም ንባዕሎም ንክውሱኑን፣ ንነብሶም ክውንኑን ክሳብ ዝኸኣሉ፣ ንቐድሚት ካብ ምሱጓም ዝዓግቶም ሓይሊ ከም ዘየለ እዩ።

ህዝብታት ወነንቲ ነብሶም ኮይኖም ኣብ ዓርሰ ሙርኮሳ ዝተመሰርተ ማሕበረ ኢኮኖምያዊ ንጥፈትታት እንትውፍሩ ብዝበለፀ ውሑስ ዝኾነ ኢኮኖምያዊ ልምዓት ብምርግጋፅ ህልውነኦም የረጋግፁ። ብዓርሰ ሙርከሳዊ ንጥፈት ዘጥረይዎ ሃፍቲ ተባፃሕይን ፍትሓዊ ብዝኾነ መንገዲ ክክፋፈልዎ ብምግባርን ተረባሕነቶም ምርግጋፅ ማሕበረሰባዊ ቅሳነት ንምፍጣር ወሳናይ ግደ ኣለዎ።

ኩሎም ብሄራት ማዕረ እዮም። ልዑሉን ትሑትን ብሄር ክህሉ ኣይክእልን። ኩሎም ብወልቀሰባትን ብማሕበረሰብን ዝግለፁ መንነታት ማዕረ እዮም። ኣብ ኩሎም ብሄራት መንነት ዝቐረፀሎም ክብርታት ኣለዉ። ክብርታት ድማ ልዕልን ትሑትን የብሎምን። ኣብ ሓደ ማሕበረሰብ ዝረኣዩ ዘይምዑሩይ ክብርታት ማሕበረሰባዊ ንቕሓት እንዓበየ እንትኸድ እቲ ማሕበረሰብ ባዕሉ ነቒሱ ናውፀአ ኣብ ከይዲ ዘማዕራርዮም ህፀፃት እዮም።

ኩሎም ንዓቕመ ሕጊ ዝበቕዑ ኣባላት ሓደ ማሕበረሰብ ኣብ ቅድሚ ሕጊ ማዕረ እዮም። ፍትሒን ማዕርነትን ዝሰፈነሉ ሓደ ማሕበረሰብ፥ ውሽጣዊ ሓድነቱ ብምድልዳል ንልምዓትን ማሕበረሰባዊ ለውጢን ወሳናይ ዝኾነ ውሽጣዊ ሰላምን ርግኣትን ምርግጋፅ ይኽእል። ሰላምን ርግኣቱን ዘረጋገፀ ማሕበረሰብ ውህሉል ፍልጠትን ጥበብን ዘቤታዊን ዓለምለኻዊን ዓቕምታት መዝሚዙ ንቕድሚት ይሱጉም።

ፍትሕን ማዕርነትን ንክረጋገፅ መሰል ዓርሰ ምሕደራ ማሕበረሰባት ሙሉእ ብሙሉእ ክረጋገፅ ኣለዎ። ማሕበረሰባት ክሳብ እቲ ቁቡልነት ዘለዎ ዝተሓተ ማሕበረሰባዊ ውዳበ ብዝወርድ መስርሕ ባዕሎም ንባዕሎም ናይ ምምሕዳር መሰሎም ክሕለወሎም ይግባእ። ብዝተሓተ ከባብያዊ ባይቶ ኣቢሉ ዝጣየሽ ምሕደራን መንግስቲን ኩሉ ኣካል እቲ ማሕበረሰብ ኣብ ትልሚ፣ ውሳነ ወሃባይነት፣ ምሕንፃፅ ፖሊሲን ምፍፃም ዕማማትን ብንጥፈት ንክሳተፍ ስለዘኽእሎ ቁቡልነት ማሕበርስባዊ ፕሮግራማት የዕቢ። መሰል ዓርሰ ምሕደራ ዘረጋገፀ ማሕበረሰብ ንዝሳለጡ ማሕበረሰባዊ ግልጋሎታት ደጋፋይን ሃናፃይን ግደ ይፃወት። ማሕበረሰባዊ ቁቡልነትን ምርድዳእን ዘለዎም ማሕበረ ኢኮኖምያዊ ፖሊስታት፣ ኩሉ ወናኒ መፃኢ ዕድሉ ንኽከዉን ስለ ዘኽእል ብምልኣትን ብዝለዓለ ኣፈፃፅማን ንኽትግበሩ ይገብር። ብተወሳኺውን፣ ማሕበረሰባዊ ቁቡልነትን ምርድዳእን ዘለዎም ንጥፈታት ኣብ መንጎ መንግስቲን ዜጋታትን ርትዓዊን ምኽንያታዊን መስርሕ ስለዝፈጥሩ ኣብ መንጎኦም ቀፃላይ ዝኾነ ውጥጥ ንከይፍጠር ይሕግዝ።

ምልኣተ ህዝቢ ዘሳትፍን ሓቛፋይን ባይቶኣዊ ምሕደራ ልኡላዊነት ህዝቢ ብምርግጋፅ እቲ ማሕበረሰብ ወሳኒን ባዓልቤትን ፖለቲካዊ ስልጣን ይገብር። ብተወሳኺውን፥ ፖለቲካዊ ስልጣን ትርጉም ብዘለዎ ተሳትፎን ሕርያ/ምርጫ ማሕበረሰብን መሰረት ጌሩ ንክረጋገፅ የኽእል። ነፃነትን መሰልን ዜጋታት ብሕጊ ንክውሰንን ልዕልነት ሕጊ ንኽረጋገፅን ይሕግዝ። ንኹሉ ውልቀሰብ እቲ ማሕበረሰብ ዝገዝእን ብሞንጎኝነት ዝርኢን ሕጊ ንክሕንፀፅ ዘኽእል መስርሕ ስለዝፈጥር ነፃነትን መሰልን ዜጋታት ብሽውሃት ውልቀ ሰባት ክውሰነሉ ዝኽእል ዕድላት ይዓፁ።

ውድብ ብሄራዊ ባይቶ ዓባይ ትግራይ /ባይቶና/ ኣብ ልሙዕ ቅያን ታሪኽን ህዝቢ ትግራይ ዝበቖለ ውድብ እዩ፡፡ቃልስና ብዋናነት ባህሊ፣ ክብሪን፣ ማሕበረ ፖለቲካዊ ለውጢ መሰረት ዝገበረ (cultural, political and economic struggle) እዩ፡፡ ታሪኽና፣ ባህልና፣ መንነትና፣ ክብርታትናን ሉኣላውነትናን ኣብ ምፅናዕን ምውሓስን የድህብ፡፡ ፖለቲካዊ ንጥፈታትና ካብ ፀለመን ደም ምፍሳስን ዝራሓቐ፣ ተሓታትነት ዘለዎ፣ ግልፅነት ዝሰፈኖን ነዊሕ ርእይ ዝወነነን ክኸውን ኣድላይ ዘበለ መስዋእቲ ክንከፍለሉ ኢና፡፡

 

ዓባይ ትግራይ ብባይቶኣዊ ኣተሓሳስባታት ክንሃንፃና ኢና

ዓወት ንህዝቢ ትግራይ!!

Back to Front Page